W listopadzie 2022 roku na prośbę mieszkańców została zlikwidowana altana znajdująca się terenie ogrodu społecznego „Azory”. Altana miała służyć jako miejsce integracji lokalnej społeczności, jednak zbyt często odbywały się tam głośne i mocno zakrapiane imprezy. Pomysł wyglądał na dobry, ale coś jednak nie wyszło i problem rozwiązano przez amputacje. Co mogło być przyczyna porażki? Z punktu widzenia placemakingu wygląda to na niedopasowanie trzech elementów – orgware, software i hardware.
Czym są te trzy komponenty dobrego miejsca? Najłatwiej zrozumieć ten wymiar, który wręcz z miejscem utożsamiamy czyli „hardware”, po polsku sprzęt, elementy konstrukcyjne czyli to co jest materialne, co tworzy daną przestrzeń, co można dotknąć i zobaczyć. Na przykład drzewa, ławki, chodniki, ściany, drogi, boisko sportowe czy też urządzenia na placu zabaw. Ponieważ „hardware” to konkret bardzo często zajmując się tworzeniem miejsc koncentrujemy się tylko na tym i tylko na tym. Tymczasem to jeden z trzech elementów układanki, równie ważny jak pozostałe. Sam „hardware” dobrego miejsca nie zrobi.
„Software” po naszemu znaczy oprogramowanie. Czym jest więc „oprogramowanie” danego miejsca? Jednym z jego składowych są sposoby użytkowania – ten sam element infrastruktury można wykorzystywać w różny sposób np. fragment Muru Berlińskiego w Mauerparku dzisiaj jest wielkim płótnem dla artystów, a kiedyś był częścią instalacji która dzieliła miasto na pół. Inne składowe „software” miejsca to nawyki, zwyczaje mieszkańców, społeczności, użytkowników danego miejsca. Software to też doświadczenia – emocje związane z danym miejscem, jego tożsamość. Wreszcie to programowanie, czyli plan i zasady działalności np. organizacja konkretnych eventów, funkcje jakie w danym miejscu mogą być realizowane i „wayfinding”.
„Orgware” to słowo które nie ma odpowiednika w języku polskim. „Orgware” odpowiada za połączenie software i hardware, definiuje sposób organizacji funkcji miejsca, zarządzanie przestrzenią komercyjną, ulicami i parterami budynków. Na „orgware” składa się długoterminowa strategia danego miejsca jak i „quick wins” czyli małe, szybkie sukcesy. Kolejne elementy orgware to lokalne koalicje, samoorganizacja społeczności i współtworzenie miejsca. Tworząc „orgware” nie można też zapomnieć o ekonomii i prawach rynku. Bez modelu finansowania czy to komercyjnego, publicznego lub hybrydowego żadne miejsce na dłuższą metę nie będzie funkcjonować.
Który z elementów zawiódł w przypadku wspomnianej na wstępie altany? Brak właściwych wzorców użytkowania (software)? Brak odpowiedniego zarządzania miejscem (orgware)? A może altana była niewygodna w użytkowaniu (hardware)? W tym wpisie nie będę udawał wszechwiedzącego placemakera, do konkretnych wniosków potrzebne by były odpowiednie badania, poznanie miejsca i lokalnej społeczności. Ten wpis jest przede wszystkim o tym, że jeśli chcemy stworzyć dobre miejsce albo sprawdzić dlaczego dane miejsce „nie wypaliło” to trzeba spojrzeć na nie z trzech perspektyw – software, hardware, orgware i jeszcze te trzy elementy odpowiednio połączyć.